Het onvoltooide dagboek
December 2008 begon Jan aan een nieuw dagboek, zich realiserend dat hij het wellicht niet vol zou schrijven. Zoals elk van zijn dagboeken begon ook dit laatste dagboek met een gedicht. Deze keer een vers van één van zijn vele favoriete dichters: Rutger Kopland:
uit: de bundel "Toen ik dit zag" van Rutger Kopland (november 2008)
Aan het grensland 1
Je kijkt over het land voor de ontelbaarste keer
in je leven, naar waar het op houdt
je zegt tegen ons, dit is het grensland
het laatst van de aarde hier om ons heen
je zou willen weten wat voorbij dáár is
voorbij het steeds maar weer zichtbare zelfde
je zoekt in de schimmige einder iets als
een gezicht, maar van wat of van waar
je denkt aan je jeugd aan 1 Korrintiërs 13
nu kijken we nog in een wazige spiegel
maar straks staan we oog in oog
Jan schrijft verder op 20 dec. 2008:
"na veel vijven en zessen ben ik toch maar op 16 dec j.l. gestopt met mijn vorige cahier en ben ik dit nieuwe begonnen met een gedicht (een vers behoor ik te zeggen) van Rutger Kopland een dichter die ik zeer bewonder om zijn stijlvolle en diepzinnige gedichten. Ik heb ook kortgeleden zijn nieuwe bundel "Toen ik dit zag" gekocht, waarin dit gedicht voorkomt. Hij kijkt over het "grensland" heen en mijmert over het land daar achter, waar hij vanaf zijn jeugd een Goedertieren God verwacht. Een mooi vers uit een mooie bundel van een gave, soms moeilijk te doorgronden dichter. Ik houd van zijn werk!
Verder heb ik geen benul dat het vandaag zaterdag is en dus morgen zondag. De dagen verglijden onherkenbaar als steeds dezelfde spaties tussen slaapmomenten. Ik weet wel dat het stupide is om het zo te zien, maar het voelt nu eenmaal wel zo aan. Overigens houdt dit geen misprijzen in. Het is te vergelijken met het Rozenkransgebed: een monotone herhaling van "wees gegroet’en" afgewisseld met na elke 10 "onze vader", maar in wezen de drager van een meditatie.’
12 februari: "Volgens mij ga ik steeds onduidelijker schrijven, hoezeer ik ook mijn best doe om tenminste leesbaar te blijven. Maar ik merk dat het mij steeds meer aandacht en moeite kost. Toch maar volhouden, want eigenlijk wil ik tot mijn allerlaatste ademtocht in dit dagboek blijven schrijven.
Gisteren behaalde de Israëlische Kadima partij (rechts) een overwinning in de verkiezingen. De Likoed-partij van Netanyahoe volgde met 1 zetel minder Ook hij is rechts, maar iets minder extreem dan Kadima, m.i. geen gelukkige samenloop met het oog op vrede in het midden-o! [...] zo zal er bijv. een genoegdoening c.q. compensatie moeten worden gevonden voor die Palestijnen die slachtoffer waren/zijn van de vestiging van Israel. Het wordt nog een lange, lange weg die naar mijn mening nóg moeilijker is geworden."
10 maart : "Ik kon van de pijn in mijn rug nauwelijks staan. Lopen niet te ver en te veel ging nog wel, vooral het weekend spande de kroon.
Eigenlijk zie ik tegen alles op, behalve tegen doodgaan. Het lijkt me de enige uitweg uit de pijn en de eenzaamheid van dit bestaan waaronder ik nu lang genoeg heb geleden! Ik weet wel dat ik met alle geluk en welvaart die ik heb, mij moet schamen om dit te zeggen, maar naast gelukkige momenten loopt een draad van onmenselijke pijn die ik moeilijk te dragen vind. De dood wandelt met je mee, niet alleen nu, dat heeft ie altijd gedaan, maar nu dichterbij en met meer zekerheid. Ik ben me daar altijd bewust van geweest en misschien ben ik daarom niet bang voor de dood, die ik meer als een ‘maatje’ zie, als een bevrijder uit het menselijk lijden."
1 april: "Mijn vulpen wordt steeds onhandelbaarder, dat is wel lastig, ik wil voor mijn dagboek liever geen balpen gebruiken. Een balpen is een wegwerp-artikel. Maar als mijn vulpen zo doorgaat, moet ik hem toch vervangen en daar is het probleem, want is een nieuwe nog wel de moeite waard? Ik denk van wel"
13 april: "Het is vroeg in de morgen, maar de vogels beginnen te fluiten. Ik had ook wel zin om mijn mensengeluid te laten horen, maar het is dit geluidloos schrijfsel geworden."
22 april: "Het is goed mis met mijn skelet. Ik wist wel dat het erg was, maar zó erg en zo uitgebreid.
Mijn God, ik sta klaar, na mijn ernstige ‘pelgrimage’ van bijna 80 jaar. Ontferm U over Marieke en onze kinderen. Ik hou zo van ze!- "
25 april: "Ik denk veel aan mijn sterven, het kan niet ver weg zijn, ik voel dat ik zwak ben. Er staat prachtige muziek op: Liederen van Schumann en "Wie zwei blauwe Augen" van Mahler hoor ik. Denk niet dat ik vandaag nog buiten kom"
4 mei: "Ik schrijf niet meer, ik kriebel maar wat, desondanks blijft de inhoud wel zinnig, lijkt me zo. Ik schrijf zo lang mogelijk door, ik kan niet anders! Het voelt heel vreemd aan om zo dicht bij de dood te staan, voor mij niet angstig. De dood is diegene die ooit 64 jaar geleden mijn moeder heeft meegenomen naar een plek waar ze zich gelukkig voelt"
8 mei: "Gelukkig kan ik nog schrijven. Ook lees ik nog veel, maar iedere dag ontvalt er wel een functie: de "Elckerlijc" wordt werkelijkheid."
27 mei: "Vanmiddag lang op mijn plek in de binnentuin gezeten. Was goed vol te houden. Mijn spieren blijven een pijnlijke rol spelen, ik denk er over om de spieren te laten voor wat ze zijn. Ik snap het niet meer."
30 mei: "Ik neem de beslissing dat ik zelf mijn leven beëindig. Dat betekent overleg met arts en 2 deskundigen en al of niet met instemming: Mijn besluit!
Fiat van de "wijze mannen". Verdere planning, het lukt me niet meer om te schrijven.
… – crematie- "
Bijna alles had bij Jan wel een betekenis: Zo ook de bladwijzer in het dagboek: eentje van het (International Fund for Animal Welfare) IFAWmet de tekst:
"Een toevluchtsoord dat hoop biedt in een wrede wereld" -hij kon het leed dat mensen elkaar aandoen al niet aan, maar hij kon absoluut geen dieren zien lijden.
Als ik je – wie zal het weten – weer zie Jan, dan draaien we eerst maar weer eens als van ouds een shagje en babbelen we weer wat over gedichten.
En tot zolang gaan we in alle harmonie ieder onze ‘eigen’ weg in vrijheid, want dát hebben we elkaar met hart en ziel beloofd, je wilde niet vastgehouden blijven, je wilde je wegen in vrijheid gaan.
Jan begon -in mijn armen-, na een ‘vertraging’ van vier dagen ‘De Overtocht’ op 5 juni, ik mocht zijn ‘veerman’ zijn…..elders vloeiden tranen…….
De crematie-plechtigheid vond in liefde plaats op 10 juni 2009.
marieke
16 December 2009 at 16:10
Het is ruim een half jaar later, de eerste sneeuw dwarrelt. Jan wist zch al aan het grensland en besloot te gaan, “… ik ben bereid, maar ontferm u over mijn dierbaren, zie eens om naar de Palestijnen en de mensen in Afrika.” En zo is hij gegaan, elk onze eigen weg maar nooit vervreemdend van elkaar.
16 December 2009 at 17:16
Oh nee, Marius nooit vervreemdend, deze zielsverwantschap. Hoe zou zich ánders, de vriendschap zo verstrengeld hebben.
Jan is allang doelbewust op weg naar Afrika, dat was hij tijdens zijn leven al “jarenlang, in zijn vele zo daar op gerichte meditaties.’
16 December 2009 at 22:30
Zo lieve Jan, ergens hier zal je bij ons zijn, waar… ergens, toch wil ik je feliciteren met je 80 ste verjaardag. Vandaag had ik mams aan de lijn en kwam er nu pas achter dat je een eigen weblog had, ik vond het zo stom dat ik het nu pas wist….aan de ene kant is het wel een magische dag dat ik het nu weet…zo heb ik een cadeautje van jouw over jouw en voor het leven want nu ik dit allemaal las…biggelden weer de tranen over m’n wangen. Lieve Jan we proosten op je. Veel liefs veel plezier daarboven en waak over ons allemaal. Groetjes Loes
18 December 2009 at 17:57
Lieve mam / Jan Zo vaak heb ik op deze weblog gekeken en gehoopt dat het ooit eens verder zou gaan als 27 maart. Verder wilde ik niet denken. Natuurlijk dacht ik wel, misschien wordt het alleen een kort “vaarwel” of “het is nu tijd” En toch was ik altijd blij dat net niet te hoeven lezen. Maar mijn verstand wist natuurlijk beter. Wat zijn ook een paar woordjes tegenover het afsluiten van een heel leven? Maar dat Jan’s weblog nog zo netjes wordt “afgemaakt” met zijn reele gevoelens van zijn laatste tijd hier op aarde, daar had ik niet opgerekend en vind ik echt waardevol/waardig. Ik neem aan dat Jan het goed gevonden zou hebben. Bedankt dat je dit met ons gedeeld hebt. Kusje, Erika
25 December 2009 at 23:14
Dat zou Jan zéker wel goed gevonden hebben Erika, want hij legde zijn dagboek nooit weg, ik mocht er altijd in lezen, maar ik deed het nooit en dat wist hij wel. Ik las alleen iets wanneer hij het me vroeg. En lieverd, ook dit stukje is maar een uittreksel, want anders was dit log veel te lang geworden.
Ja, Loes jammer, maar je hebt het dan nu toch gevonden, een leuk cadeautje dus alsnog. Je moet beter rondkijken…het stond al zo lang bij de favorieten op mijn eigen pagina.
16 December 2010 at 08:06
En weer is het 16 december,niet normaal,vandaag chocoladevla op het menu ouwe dibbes.Het ga je goed,mis je vreselijk……………….